czwartek, 1 listopada 2012

Pamięci tych, którzy odeszli

  1. XI. - data szczególna - Święto Zmarłych. Dzień, w którym wspominamy naszych bliskich, odwiedzamy ich groby, palimy im światło. Dzień refleksji i zadumy nad kresem wszystkiego i przemijaniem.
   Są takie punkty na mapie mojego miasta - punkty tragiczne. To miejsca naznaczone krwią, męczeństwem i cierpieniem i o nich chciałabym dzisiaj napisać. Na pamiątkę tych, którzy odeszli - tych znanych z imienia i nazwiska oraz tych bezimiennych, o których istnieniu świadczy już tylko nasze wspomnienie...

PAWIAK - więzienie śledcze powstałe w XIX wieku. Był miejscem niewoli Powstańców Styczniowych z 1863 roku, członków Rządu Narodowego, działaczy partii politycznych, czyli wszystkich tych, którzy sprzeciwiali się carskiemu zaborcy. 
   Na "Pawiaku" osadzano również uczestników rewolucji w Królestwie Polskim z lat 1905-1907.
   W czasach II wojny światowej "Pawiak" również był miejscem niewoli i śmierci. Nie ma dokładnych danych na temat liczby osób, które tu zostały stracone w latach 1939-1944. Wiadomo tylko, że Niemcy zaczęli osadzać tu Polaków już 2.10.1939 r.
   Od marca 1940 r. "Pawiak" był głównym więzieniem śledczym niemieckiego Gestapo. Było to największe więzienie o charakterze politycznym na terenie okupowanej Polski. Więźniowie polityczni byli traceni w tajemnicy przed opinią publiczną - Niemcy dokonywali egzekucji w miejscach postronnych, niedostępnych dla ogółu m.in.w Palmirach, Lesie Kabackim, Lesie Sękocińskim k. Magdalenki czy ogrodach sejmowych przy ul. Wiejskiej.
   Inaczej rzecz się miała z egzekucjami jawnymi, mającymi na celu zastraszenie mieszkańców okupowanej Warszawy. Zaczęły się one odbywać jesienią 1943 roku. 
   Od października 1943 r zaczęto zwozić na "Pawiak" ofiary ulicznych łapanek i obław. Schwytani zostawali rozstrzelani bądź wywiezieni do niemieckich obozów koncentracyjnych (najwięcej do Auschwitz-Birkenau, a także do Ravensbrück, Majdanka, Schasenhausen, Gross-Rosen i Stutthof) lub obozów pracy w Buchenwaldzie i Treblince. Więźniowie obozów pracy i tak później byli wywożeni do obozów koncentracyjnych, gdzie zazwyczaj ginęli męczeńską śmiercią.
   Od 16.X.1943 r. do 15.II.1944 r egzekucje więźniów odbywały się nawet kilka razy dziennie. Nazwiska straconych ogłaszano przez megafony rozmieszczone na terenie miasta lub za pomocą specjalnych obwieszczeń.     
   Masowe zbrodnie na "Pawiaku" bardzo wstrząsnęły opinią publiczną - na murach, chodnikach i słupach ogłoszeniowych zaczęły pojawiać się napisy "Pomścimy Pawiak" i pojawiały się one aż do wybuchu Powstania Warszawskiego. 
   W obliczu nadciągającej klęski Niemcy zaczęli likwidację więzienia w lipcu 1944 r. Ostatni transport ewakuacyjny więźniów wysłano 30 lipca 1944 roku. Tym transportem wywieziono na śmierć 400 kobiet i 1400 mężczyzn.
   Tych, których nie zdążyli wywieźć, zabito w zbiorowych egzekucjach. Niemcy zamordowali pozostałych na "Pawiaku" więźniów już po wybuchu Powstania Warszawskiego 13 i 18 sierpnia 1944 roku.

Budynek zaprojektowany przez Henryka Marconiego, wzniesiony w latach 1830-1836. Nazwa "Pawiak" pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się brama wjazdowa na teren więzienia.




Ocalały fragment oryginalnej bramy więziennej


Odlew ocalałego z pożogi wojennej wiązu szypułkowego, do którego pnia rodziny pomordowanych przyczepiały tabliczki z nazwiskami ofiar. W 2004 r. drzewo uschło, dlatego postanowiono je odtworzyć i zrobić odlew z brązu.

 


UMSCHLAGPLATZ - plac załadunku znajdujący się u zbiegu ulic Dzikiej i Stawki. To stąd odchodziły transporty Żydów z likwidowanego warszawskiego getta do obozu zagłady w Treblince.
   Od 22 lipca do 21 września 1942 roku Niemcy wywieźli w transportach więziennych  ok. 320 tysięcy ludzi na pewną śmierć w komorach gazowych
   Umschlagplatz był częścią dworca towarowego Warszawa Gdańska, obecnie już nieistniejącego. Zachodnią część dworca oddzielono murem od pozostałych zabudowań dworcowych. Wydzielona część, przylegająca do ściany getta, została zaadaptowana na miejsce selekcji i załadunku więźniów. Reszta dworca spełniała zwyczajowe funkcje dworca towarowego - funkcje zaopatrzeniowe dla miasta.
   18 kwietnia 1988 r. w przeddzień 45 rocznicy wybuchu żydowskiego powstania w gettcie, odsłonięto w tym miejscu pomnik symbolizujący otwarty wagon kolejowy - jest to prostokąt o wymiarach 20x6 metrów, okalający pustą przestrzeń, nawiązujący kolorystyką do rytualnych szat żydowskich.




Na ścianach wyryto 400 najbardziej popularnych przedwojennych żydowskich imion - od "A" do "Ż". Każde imię symbolizuje 1000 ofiar warszawskiego getta.




  

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz